Standaardisatie

Last Updated on February 19, 2021

Binnen Europa gebeurt de standaardisatie op verschillende manieren.

De Europese aanpak bestaat uit twee pijlers:

Het identificeren van lijst van prioritaire gebieden, waarvoor standaardisatie urgent is:

Cloudcomputing
Internet of Things
5G
Cybersecurity
Data

Deze vijf gebieden zijn als prioriteit vastgesteld in de mededeling ‘Digitalisering van de Europese industrie’.

Een proces gericht op het garanderen van de impact van de voorgestelde acties door:

Bevorderen van vrije beschikbaarheid van standaarden
Bevorderen van actievere deelname aan Europese partijen in internationale standaardisatieactiviteiten
Jaarlijkse rapportage over de voortgang van de resultaten
Financiële ondersteuning via programma’s voor onderzoek en innovatie (Horizon2020 en CEF)

Door middel van wetgeving verplicht de Europese Commissie de lidstaten zich te houden aan standaarden.

De Europese Commissie stelt ook een lijst met standaarden samen waarnaar mag worden gevraagd door lidstaten bij openbare aanbestedingen. De Europese Commissie ontwikkelt tevens bouwstenen waar standaarden in zitten. Hier moeten alle lidstaten gebruik van maken om gegevensuitwisselingen te kunnen bewerkstelligen.

Open Standaarden

Open standaarden zijn afspraken over de wijze waarop gegevens digitaal moeten worden uitgewisseld. ‘Open’ betekent dat de inhoud voor iedereen toegankelijk is en iedereen een voorstel tot wijziging kan indienen. Overheden moeten de verplichte standaarden van het Forum Standaardisatie gebruiken als ze relevant zijn. Er mag hier alleen van worden afgeweken in het geval van zwaarwegende redenen. Uitleggen moet in het jaarverslag. Dat is de betekenis van de ‘pas toe of leg uit’ verplichting.

Het European Multi Stakeholder Platform on ICT Standardisation (MSP)

Het MSP werd eind 2011 aangesteld. Het is een adviesraad die bestaat uit nationale en EU-autoriteiten op het gebied van standaardisatie en vertegenwoordigers van de industrie, midden- en kleinbedrijf en consumenten.

Het MSP adviseert de Europese Commissie over alle ICT-standaardisatie. Het Forum Standaardisatie vertegenwoordigt namens het Ministerie van Economische Zaken de Nederlandse overheid in het MSP. Het indienen van nieuwe standaarden voor de Europese lijst met ICT-standaarden die in aanbestedingen gevraagd worden, gebeurt via het Forum van Standaardisatie.

Het MSP produceert ook het “Rolling Plan on ICT Standardisation” dat een jaarlijks overzicht biedt van standaardisatieactiviteiten op uiteenlopende onderwerpen zoals eFactureren, ePrivacy en smart cities. In het ‘Rolling Plan’ van 2019 zijn onder meer Artificial Intelligence, Europees Wereldwijd Navigatie Satelliet Systeem (EGNSS) en Water Management nieuwe onderwerpen.

Het Rolling Plan kent twee hoofdfuncties:
1. Planning tool voor de beschreven beleidsdoelen en geplande acties.
2. Compendium vanwege beschreven juridische grondslagen en overzicht van beschikbare MSP en CEN lopende werkzaakheden.

Aanvullend op het plan wordt een dashboard bijgehouden waarin de uitvoering van acties wordt gemonitord.

Europese interoperabiliteit

Forum Standaardisatie neemt deel aan de werkgroepen van het Interoperability Solutions for European Public Administrations (ISA) programma. Dit programma richt zich op het bevorderen van digitale samenwerking (interoperabiliteit) tussen landen.

Op 23 maart 2017 heeft de Commissie een nieuw EU interoperabiliteitskader gepresenteerd. het kader moet er voor zorgen dat overheidsdiensten gestandaardiseerd, geautomatiseerd, gestroomlijnd en veilig zijn.

Het Europees interoperabiliteitskader sluit in grote lijnen aan bijna de Nederlandse Overheid Referentie Architectuur (NORA) en de pas-toe-of-leg-uit lijst van het Forum Standaardisatie. Meer informatie over het Europees Interoperabiliteitskader vindt u in bijbehorend dossier.

Europese Verordening Normalisatie

Per 1 januari 2013 is de nieuwe Europese Verordening Normalisatie van kracht. De verordening schept een nieuw kader waarin alle vroegere richtlijnen, beschikkingen en besluiten over normalisatie zijn samengevat.

De Verordening bevestigt op een groot aantal punten de positieve waarde van normalisatie als instrument ter ondersteuning van regelgeving. Ook bevestigt het de belangen die aan normalisatie worden toegekend als het gaat om bevordering van het economisch- en handels verkeer, bevordering van innovatie en de bescherming van veiligheids-, consumenten- en milieubelangen.

Nieuw in deze verordening is de grote nadruk op de brede inspraak van alle belanghebbenden, waarbij vooral aan het MKB aandacht wordt geschonken.

De belangrijkste regels worden hieronder samengevat;

De NSB’s (National Standardization Bodies) en ESO’s (European Standardization Bodies, CEN, CENELEC en ETSI) zijn verplicht hun normalisatieprogramma bekend te maken, in ieder geval via publicatie op hun website en zij informeren elkaar hierover.
De notificatieverplichting is uitgebreid. Het geldt niet alleen voor normen maar ook voor standardization deliverables (NTA, NPR,NVN etc). NSB’s zijn verplicht om een waarnemer van andere NSB’s op verzoek toe te laten tot hun commissies.
NSB’s en ESO’s moeten normontwerpen op verzoek toe sturen aan collega NSB’s of de Commissie. Zij moeten binnen 3 maanden reageren op hun eventuele commentaar. Ook blijft het stand still principe gehandhaafd.
NSB’s zorgen ervoor dat iedereen toegang heeft tot en commentaar kan geven op normontwerpen.
Nieuw is dat een NSB verplicht is om indien zij opmerkingen ontvangt die er op wijzen dat een ontwerpnorm negatieve gevolgen zou hebben voor de interne markt zij overleg moet voeren met de ESO’s en met de Commissie.
NSB’s dienen deelname van alle belanghebbenden te bevorderen, met name ook MKB, consumenten, werknemers en milieubelangen.
ESO’s dienen deelname aan standaardisatie door participanten in Europese researchprojecten te bevorderen.
NSB’s dienen de toegang van het MKB tot normalisatie en normen te bevorderen, bijvoorbeeld door:
- in werkprogramma’s aan te geven welke projecten interessant zijn voor het MKB
- toegang te verlenen tot normontwikkeling zonder verplichting tot lidmaatschap of tegen speciale tarieven
- toegang tot normontwerpen gratis te maken en/of samenvattingen op de website beschikbaar te stellen, en/of speciale tarieven te hanteren voor het beschibaar stellen van normen, bijvoorbeeld door het aanbieden van pakketten
- good practices uit te wisselen voor de bevordering van deelname vanuit MKB, en jaarlijks te rapporteren over hun activiteiten in deze.
De nationale overheden en met name de markttoezichtautoriteiten worden aangemoedigd deel te nemen.
De Commissie stelt jaarlijks een eigen werkprogramma vast van onderwerpen waarvoor zij verzoeken tot het opstellen van normen (‘mandaten’) wil indienen.
Research organen van de EU (JRC) werken mee aan normalisatie.
In normalisatieverzoeken van de Europese Commissie zijn doel (type document) en termijn aangegeven. De ESO’s moeten binnen 1 maand laten weten of zij een verzoek accepteren.
Het Europees Parlement kan bezwaar aantekenen tegen geharmoniseerde normen.
Belangrijk in het kader van deze rapportage is de bepaling dat ICT specificaties, opgesteld door consortia of fora, kunnen worden aangewezen als referentie bij openbare aanbesteding na raadpleging van het Europese multi-stakeholderplatform inzake ICT-normalisatie. In antwoord hierop ontwikkelen CEN en CENELEC de zogenaamde ‘Consortium Bridge’. Zie hieronder.
De voorwaarden waartegen de Europese Commissie financiële steun kan geven voor normontwikkeling zijn niet gewijzigd. Wel zijn de voorwaarden voor mandaatfinanciering (steun aan ESO’s) aangescherpt voor de eisen doorlooptijd en openheid. Europese belanghebbendenorganisaties die financiële steun ontvangen worden expliciet genoemd: Normapme (MKB), ANEC (consumenten), ECOS ( milieu) en ETUI (werknemers).

Europese digitale bouwstenen

De Europese Commissie ontwikkelt gemeenschappelijke digitale bouwstenen om interoperabiliteit tussen lidstaten te bevorderen. Grootschalige projecten zijn ontwikkeld waarbinnen dit gebeurt, zoals eSens (Electonic Simple European Networked Services) en CEF (Connecting Europe Facility).

In juni 2016 publiceerde de Europese Commissie de mededeling ‘Europese normen voor de 21^e eeuw’. De mededeling over ‘normalisatieprioriteiten op ICT-gebied voor de digital eengemaakte markt’ is in deze visie geïntegreerd en hoort dus bij het pakket. De Commissie wil een eenduidig standaardisatiebeleid. Het standaardisatieproces moet sneller terwijl de kwaliteit behouden moet blijven. In de mededeling betreffende normalisatie/standaardisatie staat dat de Commissie het standaardisatiesysteem in de EU nieuw leven wil inblazen om digitale innovatie te bevorderen. Daarnaast acht de Commissie het belangrijk dat de Europese aanpak wordt vertegenwoordigd in globale standaardisatie-discussies.

(Normalisatie en standaardisatie worden vaak als synoniemen gebruikt. Standaardisatie is het brede begrip voor de ontwikkeling van standaarden. Een specifieke vorm van standaardisatie is de ontwikkeling van normen door normalisatie-instellingen).

Jaarlijkse werkprogramma normalisatie

In het jaarlijkse werkprogramma van de Unie voor Europese normalisatie (werkprogramma) voor 2020 worden prioriteiten voor Europese normalisatie vastgesteld. Het beschrijft de specifieke doelstellingen en beleidslijnen voor Europese normen en standaardisatieproducten in de komende periode en geeft een overzicht van het soort acties dat de Commissie van plan is te ondernemen. Onderwerpen zoals het cybersecurity en Kunstmatige Intelligentie staan hoog op de Europese standaardisatieagenda.

Links

Lijst Open Standaarden https://www.forumstandaardisatie.nl/open-standaarden/lijst/verplicht

Rolling Plan ICT Standaarden 2019: https://ec.europa.eu/growth/content/2019-rolling-plan-ict-standardisation-released_en